Filipino Sanaysay

Tau-tauhan: Ang Kuwento Ng Bayan, Ang Kuwentong Bayan, at Kuwentong Sarili

Kung ang sarili, ang ikaw, ay isang tauhan, paano mo susumahin ang iyong ugali? Ang mga hilig? Ang mga bagay na nagpapasaya sa ‘yo? Ang mga desisyon mo sa buhay? Ano ka noon, ano ka ngayon? Nasaan ka? Saan ka papunta?

Ang pagtingin sa sarili bilang isang tauhan sa kuwento ay pag-intindi kung ano nga ba ang sarili. Tinatanong rin nito kung ano ba ako sa mata ng iba? Sino nga ba ako para sa sarili?

Ang character development ng sarili: Kapag tinatangka nating buuin ang sarili bilang tauhan, dapat nating tingnan ang mga pagbabago sa atin sa mga dumaang taon. Maaari itong ugali, maaring pananamit, pupwede ring marka sa katawan. Kung noon ay mahilig kang magsuot ng mga bestida, ngayon ay pinupuno mo na ng tato ang mga braso mo. Ano ang nagtulak sa ‘yo na baguhin ang sarili? Ano ang mga salik na bumubuo dito? Ano ang mga susunod pang mangyayari sa ‘yo? Ang pagtingin sa sarili noon, ngayon, at sa hinaharap ay ang pagbibigay ng kaunting katiyakan sa sarili kung ano nga ba ang mga pupwedeng gawin. Dahil ang bawat hakbang, kahit pasulong, ay nagbibigay rin ng restriksyon. Ang isang taong naaksidente at naputulan ng kamay ay magkakaroon ng malaking pagbabago sa kaniyang buhay. Kutsara na lang ang mahahawakan niya sa pagkain, mas mahihirapan siyang maghanap ng trabaho, at malilibre siya sa sinehan. Kung walang character development, walang pag-unlad.

May sinusubukan akong eksperimento sa opisina, tinitingnan ko ang lahat bilang tauhan ng kani-kanilang mga kuwento: ang bawat isa ay may kasaysayan na nakakaapekto kung paano nila harapin ang buhay. Maaaring ito ay malagim na pagkabata, masayang buhay elementarya, o hitik sa tagos pusong kuwento ng mga pagkabigo. Ang lahat ng karanasan natin bilang mga tao ay umaambag sa pagharap natin sa lipunan, sa ating komunidad, at sa iba pang mga tauhan.

Mahalaga rin ang lugar kung saan nangyayari ang kuwento, ano ang kanilang ginagawa sa lugar na ito, sino-sino ang nagtatagpo sa lugar na iyon?

Halimbawa: ang setting ng kuwento ay isang simbahan. Sa simbahan na ito, may mga tauhang pari, madre, mga tumutulong sa simbahan. Ang bawat tauhan ay may ugali, maaaring banal ang pronta ng pari, habang tahimik naman ang madre. Ang mga tumutulong sa simbahan ay mahilig sa tsismis tungkol sa ibang tao na nakatira sa pamayanan. Maaaring pinagkukuwentuhan rin nila ang pari, kesyo tinatago nito na mahilig siya sa bata. O may iniibig ang madre sa kabilang bayan. Ang mga ito ang pinagmumulan ng conflict, ang mga kuwentong bayan na kahit hindi tayo tiyak kung totoo ba ang kuwento ay panghahawakan na natin bilang totoo.

Pero kahit kuwentong bayan lang ang mga ito, kahit na sa kaliit-liitang tsismis, hindi ba’t nagbabago rin ang pagtingin ng mga tao sa taong ikinukuwento? Nakakaapekto ang kuwentong bayan sa kung paano tingnan ang isang tao. May kuwentong bayan, halimbawa, na ang nakatira sa bakanteng lote ay pamilya ng mga aswang. Ang pamilyang ito ay madalas na nakikitang gumagala sa gabi, hindi rin sila nakikipagkuwentuhan. Karaniwan na marami sa mga tao sa pamayanan ang iiwas sa lugar kung saan nakatira ang pamilya, at may ilang mga bata na magtatangkang maglaro sa paligid nito. Kapag nakita ng mga bata ang isang miyembro ng pamilya, magsisi-takbo sila’t sisigaw ng ‘Aswang, aswang, may aswang na lumabas!’.

Ngayon, tingnan naman natin ang ang perspektiba ng pamilya: Hindi talaga sila nakatira doon, napadpad lang sila doon dahil may umangkin ng lupa nila. Ang totoo’y nangutang ng pambinhi ang padre de pamilya, hindi nabayad kaya isinanla ang lupa. Dahil hindi nababayaran ang inutang, nagpatong-patong na ang interes hanggang sa napilitan na lang silang ibigay ang lupa sa kanilang inutangan. Nagdesisyon ang pamilya na makipagsapalaran sa Metro Manila, lahat sila ay hindi marunong magsalita ng Filipino pero marunong silang maka-intindi. Suwerte naman na pinagamit sa kanila ng isang malayong kamag-anak ang bakanteng lote. Dahil hindi sila matatas mag-Filipino, hindi rin sila nakikipagkuwentuhan sa iba. Naririnig na rin nila ang kuwento-kuwento tungkol sa kanilang pamilya. Nakakaranas pa nga pang-aabuso ang kanilang mga anak kapag umaga, kinukutya ang mga ito na mga tiyanak. Kaya nagdesisyon sila na sa gabi na lang sila lalabas.

Ngayon, mula sa halimbawa na ito, ano ang mapapansin natin? Maliban sa pagiging mapanghusga ng pamayanan, hindi rin nila tinatangkang makipag-usap sa pamilya. Ang nangyari ay walang nangyari. Nabuhay ang pamilya sa gitna ng mga kuwento-kuwento, natuto silang sumabay. Pero ang pamayanan, nanatili lang sa mga kuwentong bayan, patalon-talon sa iba’t ibang mga tao.

Ginagamit ko ang pagtingin sa isang tao bilang tauhan para maintindihan ko ang kaniyang mga ginagawa, ang kaniyang mga desisyon, at ang kaniyang mga trip sa buhay. Kung namuhay ka sa isang pamilya na ang bukang-bibig ng mga nakakatanda ay paninira sa iba, hindi ba’t malaki ang tiyansa na magiging ganoon ka rin? Nagsisimula sa pamilya ang pagbubuo ng ugali. Kung ano ang magiging pagtingin mo sa ibang tao, sa pamayanan, sa lipunan. Kung nabuhay ka sa isang relihiyosong pamilya na ang pagbabago ay sa piling ng Panginoon kapag dumating ang paghuhukom, iyon na ang pagbabagong hihintayin mo. Hindi mo na aasaming makagawa ng pagbabago sa mundo dahil ang lahat naman ng ito ay pansamantala lang. Ito rin ang dahilan kung bakit mas nagiging komplikado ang mundo, dumadami ang bahagdan ng mga pupwedeng tingnan na dahilan sa mga bagay-bagay.

Pero bilang manunulat, magandang mahasa ang sarili na kilalanin ang mga taong nakakasalamuha sa araw-araw bilang mga tauhan. Dahil sa likod ng bawat mapanghusgang salita ay mga trahedya sa buhay na hindi natin alam.

Ang pinakamahalaga siguro sa lahat ng ito ay ang paghahangad ng pagbabago sa sarili at sa mga tauhan na nakakasalamuha natin. Maaaring nagiging anti-hero sila dahil sa sistemang umiiral sa loob ng setting. Kung ganoon, hindi ang anti-hero ang kalaban, ang dapat baguhin ay ang sistema. Dahil sa huli, ang sumasaklaw pa rin sa mga tauhan ay ang lohika ng mundo kung saan sila nabubuhay. Kung ito ang way of life, mahirap kumontra sa daloy ng buhay. Ang susunod na hakbang ay makabuo ng iisang bangka kung saan pupwedeng maghanap ng mas payapa at malayang dagat na puwedeng paglayagan.


(Portrait: Alex Llorente)
Lumaki si Victoria Garcia sa Partido, Camarines Sur. Nagtapos ng BA Political Science sa University of Nueva Caceres. Kasalukuyan siyang nakatira sa Naga at nagsusulat para sa Tribuna, isang maliit na dyaryo sa Sorsogon, Sorsogon. Maaaring mabasa ang kaniyang nobela sa website ng Tribuna, pati na rin sa opisyal na Facebook Page nito. Kumonek sa kaniya sa https://www.minds.com/victoriagarcia/.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

<span>%d</span> bloggers like this: