Maikling Kuwento

Umalis ka pala, bakit hindi ka nagpaalam?

Para kay AV.

Nang maging roommate ko si Billy, palagi niyang ikinukuwento sa akin ang dalawang suicide attempt niya at kung paano nito nabago ang kaniyang pananaw sa buhay. “Gusto kong maging inspirasyon sa mga taong nakakaranas ng depression. Gusto kong makita nila na kinaya ko.” Mayroong pagkukumbinsi sa sarili ang tono niya, pero hindi ko agad iyon napansin. Nakikinig lang ako sa mga kuwento niya dahil alam kong iyon ang paraan niya para makakawala sa insomnia. Kaya kapag bumibiyahe kami para bumisita sa iba’t ibang mga Bahay Kanlungan sa Camarines Sur, kung hindi siya tulog ay tumatango-tango siya sa biyahe. Nagtatrabaho ako noon sa isang NGO na nagbibigay tulong sa mga child in conflict with the law at child at risk. Ako ang program officer para na nangunguna sa on-site na operasyon ng isa sa mga proyekto namin. Hindi taga-Bicol si Billy, naka-destino siya sa main office namin sa Maynila. Bahagi ng kaniyang trabaho ang bumisita sa mga provincial office ng organisasyon. Hindi kami close ni Billy noon, dahil masungit ang pagharap niya sa mga tao, tipikal na supervisor. Pero matapos ang ilang pagbisita naming sa mga Bahay Kanlungan, nagkuwento siya bigla sa akin tungkol sa mga karanasan niya sa Maynila.

“Masuwerte na kayo dito,” ang panimula niya. “Sa Maynila, nagsisiksikan ang mga bata sa mga Bahay Kanlungan. Mababait ang mga in-house parents dito, mukha namang hindi kayo nagkakaroon ng problema sa kanila. Sakit ng ulo ko ang mga in-house parents sa Maynila, mas matigas pa ang ulo kaysa sa mga bata.”

“Funding ang mahirap makuha dito,” ang sabi ko. “Pero mababa rin naman ang gastos dahil karamihan sa mga Bahay Kanlungan, may garden.”

Hindi na ako nahiyang yayain si Billy para mag-ikot sa Naga. “Sa daan na tayo magkuwentuhan,” ang sabi ko sa kaniya. “Maraming puwedeng puntahan dito. Malapit lang dito ang Cathedral, doon muna?”

Tumango siya. “Tara,” ang sabi niya. “Nakalimutan ko pala ‘yung mga gamot ko sa Tondo, kailangan ko ring bumili.”

Papalabas pa lang kami ng AdNU, tatawagan daw muna ni Billy ang nanay niya. Hindi ako karaniwang nakikinig sa pag-uusap ng ibang tao sa telepono pero napansin ko na nagpapaliwanag si Billy na naiwan niya ang gamot sa bahay at kulang ang dala niyang pera pambili ng gamot. Kahit hindi naka-speaker ang cellphone ni Billy, naririnig kong sinisigawan siya ng kaniyang nanay. Bagsak ang mukha ni Billy pagkababa niya ng telepono, “Puwede kitang pahiramin ng pera,” ang bungad ko sa kaniya, “mahalaga ang gamot.”

Nagpasalamat siya at nangakong babayaran ako bago siya bumalik ng Maynila. Nang dumating kami sa Cathedral, napansin ni Billy ang mga nagtitinda ng kandila at rosaryo sa bungad ng simbahan. “Alam mo, gumagawa kami ng mga kapatid ko noon ng kandila.” Ang sabi niya sa akin, “tapos naglalako kami kapag simbang gabi.” Hawak ni Billy ang ilang novena, “magkano po ito?” ang tanong niya, “mayroon pa po ba kayong iba? Bibilhin ko po ito.”

Marami siyang binili na novena, ang sabi niya sa akin ay naalala niya ang kaniyang lola. Palagi raw itong nagno-novena tuwing alas singko ng hapon. Sapat na iyong dahilan para hindi ko tanungin kung aanhin niya ang novena na nakasulat sa Bicol.

“Ang Cecilio Publication ang isa sa pinakamatandang publikasyon dito. Sila ang naglalabas ng mga booklet ng novena pero marami rin silang ibang nilalathala.” ang sabi ko kay Billy, “Bata pa ako mayroon na n’yan, baka nga hindi pa ako buhay meron na n’yan.”

Lumabas kami ng Cathedral pagkatapos niyang lumuhod at manalangin. Kinapa niya ang bulsa niya sa likod ng kaniyang pantalon, hinugot niya ang isang kaha ng fliptop na Marlboro. Tinanong niya kung mayroon akong lighter, umiling ako. Lumapit siya sa isang kandila at inilapit ang dulo ng sigarilyo sa yumayakap na apoy.

“Hoy, makita ka ng iba,” ang sabi ko, “Baka mabugbog ka.”

Tumawa-tawa lang si Billy, tumalikod lang siya na parang walang nangyari. “Saan ang sunod natin?” ang tanong niya, sinabi ko na puwede naman kaming pumunta sa Booksale sa may SM. Naglalakad kami nang mapansin kong hindi tumitigil sa pagsindi ng sigarilyo si Billy. Napansin niyang tinitingnan ko ang bawat pagbukas niya sa kaha ng sigarilyo, “Alam ko na ang sasabihin mo, itigil ko na itong paninigarilyo.”

“Hindi, katawan mo naman iyan at desisyon mo ang magsindi nang magsindi.” ang sagot ko sa kaniya. Papasok na kami noon sa SM kaya siguro hindi siya sumagot sa sinabi ko, o siguro ay iniisip niya kung paano niya bibigyang tugon ang sinabi ko.

“Sinong paborito mong writer?” ang tanong niya sa akin, “Siguro naman mayroon kasi hinila mo ako sa Booksale.”

“Napakaraming writer na puwedeng banggitin, pero siguro, ang may pinaka-impluwensya siguro sa akin ay si Harper Lee, lalo na iyong “To Kill A Mocking Bird” niya. Iyon ang dahilan kung bakit Political Science ang undergrad ko.” ang sagot ko sa kaniya. Mukha siyang masaya sa naging sagot ko, nang tanungin ko si Billy kung sino naman ang sa kaniya, sinabi niya na wala siyang paboritong libro at madalang siyang magbasa. Pero mahilig siya sa mga series, “Gusto ko ‘yung pakiramdam na may susunod pa.”

Nakaisang oras rin siguro kami sa loob ng booksale, ako talaga ang pinaka-matagal kung tumingin sa estante, sinusuri ko ang bawat pamagat na madaanan ng mata ko. Pati ang publisher ng libro ay tinitingnan ko, baka kasi may hindi ako kilalang manunulat mula sa isang kilalang publisher. Marami akong nakikitang magandang libro sa BookSale dahil napansin ko ang logo ng Penguin, Europa Editions, Grove Press, at HarperCollins.

“Hindi pa siguro sila nagre-restock,” ang banggit ko kay Billy. “Nandito lang ako nung isang araw, parang walang nagbago sa mga libro.” Naglakad na kami papunta sa National Bookstore, baka dumating na ang mga bagong pamagat na inilabas sa Maynila. “Kung wala pa dito, o kung may gusto kang ipabili sa Maynila, puwede naman na ako na ang bumili para sa ‘yo tapos dadalhin ko na lang dito kapag bumalik ako.” Natuwa ako sa sinabi ni Billy, medyo matagal ring dumating sa Bicol ang mga bagong lathalang libro sa Maynila. “Sige,” ang sagot ko, “maglilista ako para sa susunod pagbalik mo may dala ka na.”

Sandali lang kami sa National, sa libro lang ako umikot pero inikot ni Billy mula sa libro hanggang sa office supplies. Ang sabi niya sa akin, mahilig talaga siyang magtingin-tingin ng mga gamit sa opisina. Naging buhay niya na rin ang trabaho, at doon niya nabanggit na kumukuha pala siyang maging doktor. Iniimagine na niya ang magiging table niya kung sakaling maging doktor siya.

Habang naglalakad kami papunta sa Plaza, tinanong ko kung bakit siya tumigil sa pag-aaral. “Mahabang kuwento.” ang sagot niya sa akin, mayroong bigat ang pagbigkas niya ng salitang kuwento, parang may dinadala pa rin siyang bagahe sa mga nangyari noon. “Mahaba rin ang kalsadang nilalakaran natin.” Pahapyaw kong sagot.

“Actually,” pagsisimula ni Billy, “malapit na akong matapos sa pag-aaral. Ilang units na lang ang kailangan ko, wala naman akong problema sa service hours ko, nagproblema lang nung bumagsak ako sa isang klase. Pakiramdam ko noon, napaka-walang kuwenta kong estudyante. Iyong pangarap kong maging isang doktor, palayo nang palayo sa kamay ko. Abot kamay ko na iyon, V.” bumagsak ang tono ni Billy pero hindi siya tumigil sa pagsasalita. “Nangyari ang unang attempt ko pagkatapos kong malaman na bumagsak ako sa isang klase.”

“Kung masyadong personal itong kuwentuhan natin, okay lang naman sa akin na hanggang dito na lang muna.” ang sabi ko, nakakaramdam na ako ng kaunting takot na baka ma-trigger si Billy sa pagkukuwento niya.

“Hindi, okay lang. Nakakatulong rin sa akin na mag-open up sa iba. Mayroon pa ring frustation hanggang ngayon, pero pina-plano ko nang bumalik sa susunod na taon. Sayang rin kasi, natigil ako ng dalawang taon ngayon at dumaragdag pa sa iniisip ko kung matatandaan ko pa ba ang mga pinag-aralan ko noon.”

Nang dumating kami sa Plaza ni Billy, hinahawakan ko ang kamay niya. “Bakla ako,” ang sabi niya sa akin, parang nandiri siya bigla sa kamay ko pero hindi ako nagulat sa naging reaksyon niya. Walang kahulugan ang paghawak ko ng kamay maliban sa gusto kong maramdaman ang init ng kaniyang palad. “May boyfriend ka?” ang tanong ko sa kaniya, tumango si Billy, “Mag-iisang taon na kami. Hindi mo ba napapansin na lumalabas ako ng kuwarto kapag gabi, siya yung kausap ko. Pakilala kita mamaya.”

Hindi binitawan ni Billy ang kamay ko, naramdaman niya siguro na pagkakaibigan ang bungad ng paghawak ko sa kamay niya. “Ngayon lang may biglang humawak sa kamay ko na babae, palagi kasi na ako ang nauuna.” ang sabi niya sa akin, “V, salamat ha? Hindi mo ako pinagalitan sa paninigarilyo.”

“Bakit mo naman nasabi?” agad kong sagot.

“Lahat ng kilala ko, pinagsasabihan ako. Lahat ng bagay, dapat sinusunod ko sila. Nakakasawa ring makinig, V.”

Niyakap ako ni Billy, mahigpit na mahigpit. Ramdam na ramdam ng maliit kong katawan ang buo niyang yakap. “Minsan, nakakatakot magkuwento, pero ngayon lang nabigyan ng respeto ang mga desisyon ko sa buhay. Nakakasawang makinig at sumunod, V. Humihiwalay ang isip ko sa katawan ko kapag may ginagawa ako dahil utos ni papa o mama. Ako palagi ang anak na pasaway. Pero sinusunod ko lang naman ang tingin kong magpapasaya sa akin. Masama ba iyon, V?”

Hindi ako sumagot sa kaniya. Nararamdaman ko ang tensyon sa bawat salita na sinasabi sa akin ni Billy. Nabasag ang ma-posturang Billy na nakilala ko noong una siyang dumating sa Naga. Hindi umiyak si Billy at doon ko natutunan na totoong bumibigat ang salita kapag may dinadalang bigat ang pusong pinangagalingan nito.

“Tumigil ka na nga’t pinagtitinginan tayo ng mga tao, baka akalain nila nakikipag-break ako sa ‘yo.” ang biro ko sa kaniya. Nahimasmasan si Billy, nagyaya na siyang bumalik sa Menresa, inaantok na daw siya at baka daw mawala pa sa paghikab-hikab niya. Isa raw ang gabing ito sa pinaka-masayang paglalakad niya, nangako siya sa akin na babalik siya dito sa Naga para magbakasyon. “Marami pa pala tayong hind napupuntahan dito, siguro marami pang puwedeng puntahan. Diba malapit lang ang Caramoan dito?”

Pagdating namin sa Manresa, humilata agad sa kama si Billy. Iba sa hilik niya noong mga nagdaang araw, maganda siguro ang napapanaginipan niya. Ilang araw rin bago niya kinakailangang bumalik ng Maynila. Tapos na ang pagbisita namin sa mga Bahay Kanlungan, mayroon na siyang maibabalik sa main office namin sa Maynila. “Kapag nawawalan ako ng pag-asa,” ang sabi sa akin ni Billy habang naghihintay kami na dumating ang bus na gusto niyang sakyan, “iniisip ko ang mga natutulungan natin sa mga Bahay Kanlungan. Iyong makipag-usap sa kanila, pangungumusta at pagbibigay ng suporta sa kanila, sapat nang rason iyon para sa akin para magpatuloy.”

Nakatingin kami sa mga bus na napupuno at umaalis, gusto ni Billy na bago ang bus na sasakyan niya. Gusto niyang sumakay sa Cagsawa dahil komportable sa loob at mas maluwag. “May mga bus kasi na sobrang sikip, walang pag-uunatan ng ngalay na binti.”

Sa mga huling oras na magkausap kami ni Billy, alam kong ayaw niya pang umalis ng Naga. Siguro, may mga problema pa siya sa Maynila na hindi na niya naikuwento sa akin, o ayaw na niyang ikuwento. “Gusto kong bumalik dito,” ang banggit niya nang sabay namin makita ang paparating na bus ng Cagsawa, “mas nakakahinga ako dito kaysa sa Maynila. Mas kaunti ang ingay at parang magkakilala ang lahat. Sa Maynila, pakiramdam ko mag-isa lang ako kahit kasama ko ang pamilya ko.”

Gusto ko sanang sabihin sa kaniya na puwede naman siyang mag-extend dito sa Naga, sasabihin na lang namin na dumagsa ang nagsisibalik sa Maynila at mahirap ang makahanap ng bus na masasakyan. Pero tumayo agad si Billy bago ko pa iyon nasabi, “Nandito na pala yung bus,” ang mahina niyang sabi, “paalam na muna.” Niyakap ko siya, para siyang kamag-anak na mangingibang bayan at taon ang bibilangin bago siya ulit bumalik. Kinakawayan ko si Billy, kumakaway rin siya pag-akyat niya sa bus. Siya ang huling pasaherong sumakay, ilang minuto lang ay bumiyahe na ang bus.

Nang mga sunod na mga buwan, tuloy-tuloy lang ang pag-uusap namin ni Billy. Palagi niyang kinukumusta ang mga Bahay Kanlungan na binisita namin, kung kumusta na ang mga in-house parent. Palagi niyang binabanggit sa akin na naghahanap siya ng funding para sa mga Bahay Kanlungan sa Bicol, “Nagpasa na ako ng proposal sa isang possible funder. Wala pa silang reply, pero mukhang okay sa kanila. Sama ka minsan sa meeting kung sakali, punta ka dito sa Maynila.”

Iyon na rin ang huli niyang mensahe sa akin, hindi na siya nagreply ng mga sumunod na mga buwan. Nalaman ko na lang na naging matagumpay ang pangatlo niyang pagtatangka. Dalawan nang mawala siya, doon ko lang nalaman ang balita nang may pumunta mula sa opisina namin sa Maynila papunta sa Bicol. Nagtaka ako noon kung bakit hindi si Billy ang pumunta, at nabanggit nga ang nangyari sa kaniya. Hindi ko na inungkat pa ang mga nangyari, nagluksa ako agad nang malaman ko ang nangyari kay Billy. Siguro, nasa huling kabanata na siya sa huling libro sa maikling series ng kaniyang buhay. Kaya sinasabi ko sa sarili ko na kinakailangang respetuhin ang naging desisyon ng ibang tao, dahil iba’t iba tayo ng karanasan. Sa kasamaang palad, hindi na siguro kinaya ni Billy at sa tingin ko ay matapang siya para tangkain na alisin ang balanse sa kaniyang pagkakatayo. Sa pangatlo niyang pagsubok, natupad rin ang kaniyang plano.

Ibinibulong ko na lang habang nilalakaran ulit ang dinaanan namin ni Billy sa Naga.

Kasiyahan lang ang hiling ko para sa ‘yo, Billy. Salamat sa maikling panahon na nagkasama tayo. Matapang ka, at marami kaming magpapatuloy sa pagseserbisyo sa mga taong gusto mong tulungan. Hanggang sa muli.”

Nang dumating ako sa Plaza, naramdaman kong katabi ko si Billy at nabanggit ko kahit na mag-isa akong nakatayo malapit sa monumento ng Quince Martires.

Umalis ka pala, bakit hindi ka nagpaalam?


(Portrait: Alex Llorente)
Lumaki si Victoria Garcia sa Partido, Camarines Sur. Nagtapos ng BA Political Science sa University of Nueva Caceres. Kasalukuyan siyang nakatira sa Naga at nagsusulat para sa Tribuna, isang maliit na dyaryo sa Sorsogon, Sorsogon. Maaaring mabasa ang kaniyang nobela sa website ng Tribuna, pati na rin sa opisyal na Facebook Page nito. Kumonek sa kaniya sa https://www.minds.com/victoriagarcia/.

1 comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: