Seresa

Sa Depresyon, Pagpapatiwakal, at Buhangin

Pinirmahan ni Pangulong Duterte nito lamang ika-16 ng Setyembre ang Proklamasyon Bilang 1021 kung saan pinahaba (hanggang Setyempre 12, 2021) niya ang namamayahing State of Calamity sa bansa (CNN, 2020). Liban na lamang kung mayruong mga eksternal na sirkumstansiya na maaaring makapagpabilis o ikli dito (e.g., pagkakaruon ng bakuna, kongkretong solusyon, o disiplina ng mga mamamayan kaya) mukhang matatagalan pa nga bago tayo makabalik sa “normal”. Iyon ay kung “normal” pa bang matatawag ang paparating na panahon para sa atin. Maski ako’y nalalabuan sa kung ano’ng naghihintay sa dulo ng pandemyang ito. Lalo na kung halos anim na buwan na ang nakalilipas ngunit tila ba wala pa ring implikasyon ng pagbuti ang ating kalagayan. Patuloy pa rin ang pagdagdag ng mga kaso, patuloy pa rin ang bilang ng mga namamatay. Nagtala ng higit tatlong libong kaso sa bawat araw, sa loob ng halos dalawang linggo ang Department of Health (Rappler, 2020). Malapit nang pumalo sa tatlong daang libo ang kumpirmadong tinamaan ng Covid 19 at halos limang libo (4, 984) na ang nalalagas na buhay mula nuong Setyempre 20 (Rappler, 2020).

Kita rin ang kolektibong “pagkabalisa” ng mga Pilipino sa panahon ng pandemya sapagkat ayon sa datos ng NCMH, dumoble/lumobo ang bilang ng mga tawag sa kanilang tanggapan. Mula sa 400, (nuong panahon bago ang kalamidad) naging 876 ito kada buwan sa kasalukyan (Sabillo, 2020).

—Jerwin Bilale Uy

Nakapanlulumo ang kasalukuyang sitwasyon ng/sa bansa. Kay hirap asahan at kumapit sa mga pangungumbinsi na magiging mabuti rin ang mga susunod na araw sapagkat aminin man natin o hindi, nasa bingit tayong lahat ng kawalang katiyakan. Idagdag pa rito ang problema hindi lamang sa pisikal na aspekto kundi maging sa kalusugang pangkaisipan (mental health) na isa ring malaking dagok na kinakaharap ng ating mga mamamayan. Isang halimbawa ang mga pagpapatiwakal ng ilang mga estudyante bunga marahil ng mga bagabag na dulot sa kawalan ng sapat na kagamitan at pinansiyal na kakayahan sa pagbubukas ng klaseng birtuwal (online class) na itinuloy pa rin ng DepEd at CHED sa kabila ng napakaraming hinaling mula sa estudyante at kaguruan (Sibucao, 2020).

Ang kalusugang kaisipan (mental health)( ay isa na ring dagok na kinakaharap ng ating mga mamamayan. (Larawan: Claudia Wolff mula sa Unsplash)

Nito nga lamang nakaraang linggo ay ibinalita ni Mama sa akin ang pagpapatiwakal (nagbigti) ng isa naming kapitbahay sa probinsya, dahil sa kawalan ng pagkukunan ng trabaho. Kita rin ang kolektibong “pagkabalisa” ng mga Pilipino sa panahon ng pandemya sapagkat ayon sa datos ng NCMH, (National Center for Mental Health) dumoble/lumobo ang bilang ng mga tawag sa kanilang tanggapan. Mula sa 400, (nuong panahon bago ang kalamidad) naging 876 ito kada buwan sa kasalukyan (Sabillo, 2020). Ilan lamang ito sa mga pahiwatig na isa na ngang seryosong usapin ang mental health sa ating bansa lalo na ngayong pandemya. Mahirap na itong itanggi.

Pagtatapat: maging ako’y nakaranas/nakararanas din ng mga pagkabalisa’t pagkabagabag ng loob sa panahong ito sapagkat hindi na rin naman bago sa akin ang depresyon. Sa totoo lang, [pilit ko mang itanggi] marahil ito ang dahilan kumbakit hindi ko natapos ang aking kursong batsilyer (AB Philosophy) nuon. Hindi pa ganuon kauso at kahit paano’y katanggap ang kalagayang ito nang dumalaw ito’at mamalagi nang matagal na panahon sa akin (2015). Masalimuot ang mga sumunod na nangyari, para magbigay ng bahagyang pahiwatig: bukod sa di ko na natapos ang aking degree, makailang beses din akong naglayas (lima o anim) at literal na tumira sa lansangan. Marami ring naputol na ugnayan at relasyon, maging sa mga matatalik na kaibigang di mo inakala (siguro’y may ibang espasyo’t pagkakataon para ibahagi ko ang kabuuang danas na ito). Inaaako ko ang lahat ng aking mga pagkakamali’t kahinaan. At hanggang ngayon, nasa proseso pa rin ako nang pagpapatawad sa sarili, maging sa mga tao na kabilang sa yugtong iyon ng aking buhay. Buti na nga lamang, sa kalagitnaan ng mga paglalagalag na iyon ay may mga indibidwal akong nakilala, nakapalagayan ng loob, nakaintindi at nanatili. Higit sa mga kaibigang hindi ako iniwan sa kabila ng “kabaliwan”. Maraming salamat, sa pananatili. Hindi ko alam kung makakaya bang makabangon at makapag-umpisa muli sakaling hindi nagkatagpo ang ating mga landas.

Ibang klase ang depresyon, lalo na kapag ka ikaw na ang nakaranas/nakararanas. Hindi lamang simpleng metapora na pasan mo ang daigdig, sa halip, nakadagan ito sa’yong kabuuan at wala kang kalaban-laban. Wala kang kontrol sa iyong sarili sa sandaling ma-trigger ka. Naalala ko ang kakatwang tinuran ng isang kakilala, nuong binalak kong dumalo sa isang seminar at nagkita kami. Tandang-tandang ko pa ang eksaktong sinabi niya:

Huwag ka nang mag-e-episode ulit, ha?” sabay ngisi sa ‘kin. Nginitan ko na lamang din siya.

Kaswal na kaswal. Walang pagsasaalang-alang ng respeto’t malalim na pang-unawa sa kalagayan ng taong pinagsasabihan niya. Umaasa na lamang ako na sana, ngayong panahon ng kawalang katiyakan, kahit paano’y nakapaglilimi siya sa kaniyang mga paniniwala at sana, balang araw ay mapalalim niya pa ang kaniyang pananaw.

Kabubukas lamang sa publiko nitong nakaraang araw ang ika nga’y “white sand” beach sa Manila Bay. (Larawan: Rappler)

Samantala, kabubukas lamang sa publiko nitong nakaraang araw (Setyempre 19) ang ika nga’y “white sand” beach sa Manila Bay. Isang proyektong pinangunahan ng DENR sa pakikipagtulungan sa pamahalaang lungsod ng Maynila na naglalayong makapagbigay ng “estetikang” danas sa mga mahihirap na taga lungsod na walang kakayahang makapunta sa mga mamahaling resort sa bansa (Gotinga, 2020). Sinabi ni Harry Roque, tagapagsalita ng pangulo na isa raw ito sa paraan ng gobyerno upang makatulong sa mental health ng mga Pilipino at pinabulaanan niya ang sinasabi ng iba’t ibang grupo kaugnay sa peligrong maidudulot ng artipisyal na buhanging ito sa kalikasan (Geducos, 2020).

Maganda ang layon, ngunit kung pagninilayan nating mabuti ang mga (mas angkop na) posibilidad, (e.g., paglalagay ng mga bakawan sa halip artipisyal na buhangin, responsableng alokasyon ng gastos sa angkop na mga pangangailangan atbp.) malinaw na isa itong kabiguan sa parte ng gobyerno. Sapagkat kung talagang pagtulong sa mga may mental na kapansanan ang usapan, lubos na kailangan ng National Center for Mental Health ng donasyon para sa mga mas epektibong pasilidad at pang araw-araw na pangangailangan ng ating mga kababayan na nasa kanilang institusyon. (Maaring hanapin mula sa internet ang mga kasalukuyang larawang nagpapakita ng kalunos-lunos na kondisyon ng mga pasyente sa nasabing Ospital).

Kitang-kita naman kung gaano karaming mga tao ang lumabag sa social distancing nuong buksan sa publiko ang nasabing atraksiyon. Sa panahong kailangang-kailangang ang responsableng pagbuo ng pisikal na agwat sa isa’t isa, bakit mismong ang pamahalaan pa ang nanghihikayat sa mga taong magkumpulan at magsisikan para lamang sa pagkakataon na makapag-selfie at magkaruon ng estetikang danas sa kabila ng peligro sa pandemya’t maging sa mismong buhangin (dolomite) na napatunayang may panganib ding hatid sa ating kalusugan? At bakit tila ba wala nang takot ang mga tao sa grabidad at maaaring kahinatnan ng kanilang mga padalos-dalos na aksiyon?

Sa panahong kailangang-kailangang ang responsableng pagbuo ng pisikal na agwat sa isa’t isa, bakit mismong ang pamahalaan pa ang nanghihikayat sa mga taong magkumpulan at magsisikan para lamang sa pagkakataon na makapag-selfie at magkaruon ng estetikang danas sa kabila ng peligro sa pandemya’t maging sa mismong buhangin (dolomite) na napatunayang may panganib ding hatid sa ating kalusugan?

—Jerwin Bilale Uy

Sapagkat una, nakikita nila ang gawing ito sa mismong pangulo ng bansa. Kung paanong hindi niya iniisip ang mga pangmatagalang problema na maidudulot ng kaniyang mga desisyon sa ating bayan, gayundin ang lohika nang pag-iisip ng mga nasabing tagahangang nagsiksikan/nagkumpulan/nag-away pa nga para lamang tanawin ang buhangin na tila ba isang milagrosong lugar na nakapagpapagaling ng sakit. Ikalawa, wala na rin atang iba pang makapitan ang tao kundi ang manalig sa inalalakong himala ng mga puting buhangin ng Manila Bay. Isang pananampalataya na lumalagpas sa rason at pangangatuwirang hindi pa tapos ang unos. Ngunit ang masama, sa halip na makabuti’y lalo lamang nitong pinapabagal ang proseso ng ating pag-ahon. Hindi dapat minamadali ang paghilom ng isang sugat sa pamamagitan lamang ng pawang pagtapal dito ng benda. Wala pang puwang maski ang mga maliliit na pagbubunyi dahil walang patutunguhan ang mga selebrasyon sa harapan ng umiigting na kalamidad.

Lagi’t laging alalahanin: ang lumakad nang matulin, kung matinik ay malalim.

Sanggunian:

CNN Staff. September 18, 2020. “Duterte extends national state of calamity until Sept. 2021.” Online Article. https://www.cnnphilippines.com/news/2020/9/18/Duterte-extends-national-state-of-calamity-2021-.html.

Geducos, Argyll. September 5, 2020. “White-sand Manila Bay to help improve Pinoys’ mental health amid pandemic — Roque.” https://mb.com.ph/2020/09/05/white-sand-manila-bay-to-help-improve-pinoys-mental-health-amid-pandemic-roque/#:~:text=According%20to%20Roque%2C%20the%20white,from%20the%20global%20health%20crisis.

Gotinga, JC. September 19, 2020. “IN PHOTOS: Artificial white sand beach on Manila Bay opens.” https://rappler.com/nation/look-artificial-white-sand-beach-manila-bay-opens.

Rappler Staff. September 20, 2020. “Over 3,000 new coronavirus cases in PH for 13th straight day.” https://rappler.com/nation/coronavirus-cases-philippines-september-20-2020.

Sabillo, Kristine. August 26, 2020. “Growing anxiety: Calls to National Center for Mental Health double since start of pandemic.” Online Article. https://news.abs-cbn.com/news/08/26/20/growing-anxiety-calls-to-national-center-for-mental-health-double-since-start-of-pandemic.

Sibucao, Claire. September 19, 2020. “Three students commit suicide, three months into online learning.” Online Article. https://uplbperspective.org/2020/09/19/three-students-commit-suicide-three-months-into-online-learning/?fbclid=IwAR2-PHmCEWH37XxEPGcz1BVv84VLb8af8p0ZHZyY_KjZvmBZQ8r6tVizzZg.

Subingsubing, Krixia. September 8, 2020. “Full disclosure sought on Manila Bay white sand project.” https://newsinfo.inquirer.net/1332547/full-disclosure-sought-on-manila-bay-project.


Si Jerwin Bilale Uy ay naging fellow sa online Luntiang Palihan 2020 ng Bienvenido N. Santos Creative Writing Center sa De La Salle University. Nailathala ang kaniyang akda sa magasing Liwayway at ang ilan ay mapalad na napabilang sa mga antolohiya ng iba’t ibang lokal na publikasyon. Nakamit niya ang unang gantimpala [sa kategoryang tula] sa nakaraang Saranggola Blog Awards (2019). Kasalukuyan siyang nag-aaral ng programang AAMPF (Associate in Arts, Malikhaing Pagsulat sa Filipino) sa UP Diliman.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: