Seresa

Kontra Amnesiya: Ilang Pagninilay sa Pabrikasyon ng Kasaysayan O Kung Paano Nagiging Santo ang Isang Halimaw

“Wala akong nakikitang masamâ sa pagsusuri sa ating lumipas upang lagumin ang ating mga kabiguan, pagkakamali, at kahinaan; ang pagkukusang umamin ng mga pagkakamali ay pagpapakita kahit papaano ng kapuri-puri at marangal na hangáring magpakabuti at magwasto.”

—Apolinario Mabini, Ang Rebolusyong Filipino (salin ni M. Coroza)

Kamaikailan ay trending sa socmed ang isang tweet mula sa isang pari na tila ba nag-iimplikang isa lamang “construct” o iyong ideya na binuo lamang batay sa mga subhektibo’t walang batayang pananaw ang imahe ng nasirang diktador na si Ferdinand Marcos sapagkat ayon na rin sa kaniya, hindi naman daw nabuhay/naranasan ng mga kabataan ng kasalukyang henerasyon ang pamamalakad ni Makoy. Sa huli’y mayruon pang pahamig na dapat daw kasi ay nagba[ba]sa tayo ng Derrida at Lyotard para ika nga’y maliwanagan. Kung titingnan natin ang kahulugan ng salitang construct (ayon sa Oxford Dictionary): “an idea or theory containing various conceptual elements, typically one considered to be subjective and not based on empirical evidence.”

Dito pa lamang ay litaw na ang kontradiksyon sa pahayag ng nasabing pari. Sapagkat hindi nagsisinungaling ang mga estatistiko nuong panahon ni Marcos. Higit sa tatlong libong buhay (3,257) ang pinaniniwalaang kinitil ng militar bukod pa ang mga hindi na kailanman nakita o tinortyur (Reyes, 2016). Hindi lamang ito simpleng pabrikasyon ng imahe bagkus isang katotohanan na napatunayan sa kasaysayan. Nariyan pa ngang hirangin ng Guinness World Records si Marcos sa natatanging kakayahan niya sa pagnanakaw ng kaban ng bayan at bigyan ng rekognisyon sa titulong Greatest Robbery of a Government (De la Cruz, 2020). Ilan lamang ito sa mga patunay kung gaano kasalimuot ang buhay nuon sa ilalim ng kaniyang pamahalaan na makasasapat na upang maikintal at maintindihan ng mga kasalukuyang kabataan ang katotohanan na pilit pa ring itinatanggi’t [ang malala] ipinapalimot sa atin ng mga pahayag na tila ba nais pagtakpan ang isang malagim na pagkakasala.

Mukhang hindi lang ata kabataan ang kailangang maglimi, magbasa at higit, matuto sa ating nakaraan. Kritikal at malaki ang magiging epekto nito sa ating pambansang kamalayan ng sariling kasaysayan. Ang pinakamalala: pagkaulit ng mga sigalot na ito bunga ng amnesiya mula sa ating nakalipas. Ang baluktot na tadyang ng puno, idarang mo man sa apoy ay di na kailanman maitutuwid (di ako tiyak kung mula ito kay Baltazar o sa ibang naunang makatang Pilipino) ngunit lagi’t laging may puwang para sa pagkatuto mula sa ating mga kabiguan/kahinaan. Umuusad ang panahon, may mga pagkakataon at posibilidad na nagbubukas para makagawa nang paraan upang hindi na maulit pa ang mga pagkakamali sa isang buhay; pagwawasto.

Malaki ang ginagampanang bahagi ng historisisasyon kung paano natin tinitingnan ang isang pangyayari o yugto sa nakalipas. Sabi nga ng isang dalubguro, ito ang pinakakritikal na parte sa pagbibigay ng “saysay” at kahulugan sa ating kasaysayan sapagkat dito maaaring masira o di kaya’y lalong mapaganda ang imahe ng isang tao, pangyayari o bagay sang-ayon sa paraan kung paano ito inilatag sa madla. Kung sisipatin natin ang argumento ng nag-viral na tweet, maaaring sabihin na hindi ito makatuwiran. Una, dahil sa mga litaw na kontradiksyon na ipinapakita ng estatisko sa panahong iyon.

Sinasabi niya na ito’y “construct” lamang ni Marcos at hindi nang mismong “Marcos” na kaniyang nasaksihan/naranasan. Binanggit niya rin na “dapat” kasi ay nagbabasa ng Derrida at Lyotard para mas “maintindihan” pa ang kaniyang argumento. Hindi ako ganuon kagamay kay Derrida o Lyotard. Ni hindi nga ako nakatapos ng akda ni Derrida ni nakapagbasa pa ng kahit anong Lyotard. Pero susubukan kong tugunan ang argumento ni Father batay sa aking (limitadong) pagkaunawa kay Derrida [lamang]. Narito ang ikalawang dahilan:

Madalas ay binabanggit ni Derrida sa kaniyang mga lektura o aklat ang problema sa pinatutungkulan ng pag-ibig o pagpapatawad. Halimbawa: sa pag-ibig, inilatag niya ito sa pamamagitan nang pagtatanong na kapag ka nagmamahal ka ba, ang minamahal mo ay iyong mismong tao o iyong mga bagay o katangian niya na pasok sa iyong pamantayan ng pag-ibig? Kumplikado ito sapagkat paano natin haharapin ang mga pagkakataon na maging tayo’y nalilito sa ugat o pinanggagalingan ng ating pagkahumaling sa isang tao na ang nagustuhan lang pala talaga natin ay hindi “sila” bagkus ang ating [sariling] “ideya/fantasya” nila?

Ayon muli kay Derrida, sa pagpapatawad, ganyan din ang problema. Pinapatawad mo ba iyong mismong tao na nakagawa sa’yo ng pagkakamali o iyong bagay na ginawa niya? Magkaibang bagay din daw iyon. Sa kaso ni Marcos, maaari nating itanong kung sino at anong “Marcos” ba ang tinutukoy ng pari. Si Marcos bilang kaibigan? bilang asawa ni Imelda? bilang henyong abogado? bilang mahusay na sundalo o bilang “pinakamagaling” na pangulo/diktador ng Pilipinas?

Mula rito’y maaaring magkaruon tayo ng iba’t ibang imahe ni Marcos. Ngunit bakit kay hirap patawarin o di kaya’y karamihan sa mga kabataan ngayon ay itinatat’wa at kinamumuhian ang dating pangulo, sa kabila ng mga istorya’t anekdota ng kaniyang “makulay” na buhay? Dahil hindi naman ito talaga tungkol kay Marcos. Isang malaking kamalian na isentro sa “kaniya” ang grabidad ng naratibo sa pagbalik sa kasaysayan pagkat pagsasamantalahan lamang ito ng mga taong may pinangangalagaang interes: pagkukubli ng katotohanan. Hindi ito tungkol sa “construct” kay Marcos ng mga kabataan taliwas sa sinasabi ng pari bagkus sa mas malalim pang dahilan. Tungkol ito sa pagdurusa’t paghihirap na naranasan ng sambayanan sa ligalig na panahon na nanungkulan ang nasabing diktador. Si Marcos ang bumuo ng kaniyang sariling imahe at hindi ang kasalukuyang panahon. Siya ang naghukay ng kaniyang sariling libingan. Mismong kasaysayan ang humusga sa kaniyang mga pagkakasala. At ginagawa lamang ng mga mulat na kabataan ng kasalukuyang henerasyon ang kanilang tungkulin. Ang hindi makalimot. Ang patuloy na pag-alala sa mga madidilim na yugto ng ating nakaraan upang magsilbing giya sa pag-usad at pagkilos tungo sa transpormasyong panlipunan para sa kagalingan ng lahat. Iyon ang isa sa tunay na esensiya ng pakikibaka’t pagmamahal para sa bayan; ang pag-alala sa aral ng nakaraan.  At hindi na [namin] kailangang mabuhay pa sa panahong iyon para lamang magagap ang aral na ito. Ika nga ni Milan Kundera, “The struggle of man against power is the struggle of memory against forgetting,” (Kundera, 1982).

Sanggunian:

De la Cruz, Christa. Septemper 4, 2020. “ICYDK: Ferdinand Marcos Has a Guinness World Record: But should it be something to be proud of?” Online Article. https://www.spot.ph/newsfeatures/the-latest-news-features/83485/marcos-holds-guinness-world-record-title-for-greatest-robbery-a833-20200904.

Gurbanov, Ümid. “Derrida (2002) Türkçe Altyazılı.” YouTube video, 1:26:09. July 10, 2017. https://youtu.be/J5HOJISEXvA .

Kundera, Milan. 1982. The book of laughter and forgetting. London: Faber and Faber.

Mabini, Apolinario. Ang Rebolusyong Filipino. Salin ni Michael Coroza. Metro Manila: Komisyon sa Wikang Filipino, 2015.

Oxford Dictionary, s.v. “construct,” accessed September 16, 2020, https://www.lexico.com/definition/construct.

Reyes, Rachel. April 12, 2016. “3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975-1985.” Online Article. https://www.manilatimes.net/2016/04/12/opinion/columnists/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/.


Si Jerwin Bilale Uy ay naging fellow sa online Luntiang Palihan 2020 ng Bienvenido N. Santos Creative Writing Center sa De La Salle University. Nailathala ang kaniyang akda sa magasing Liwayway at ang ilan ay mapalad na napabilang sa mga antolohiya ng iba’t ibang lokal na publikasyon. Nakamit niya ang unang gantimpala [sa kategoryang tula] sa nakaraang Saranggola Blog Awards (2019). Kasalukuyan siyang nag-aaral ng programang AAMPF (Associate in Arts, Malikhaing Pagsulat sa Filipino) sa UP Diliman.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: