hapót-simbág

Republika ng Pantasya: Pabrikasyon ng Pangarap ng Sangka-Pilipinuhan

N itong Martes lamang, naglipana ang shared posts mula sa opisyal na Facebook page ng Harvard University. Ang mga nasabing paskil ay mula sa Filipino netizens na nagbabahagi ng diumano’y karanasan nila sa pag-aaral mula sa naturang unibersidad: mula sa pakikilipat sa dormitoryo, pakikibasa sa damuhan, pakikitambay sa quadrangle, pakikilangoy sa ilog, pakikialaga ng pusa, at maging pakiki-jowa sa isang Harvard student. Umaabot hanggang Twitter ang naturang insidente, at kasalukuyang nasa Trending topic pa rin ang “Harvard” sa Facebook at Twitter. Tinagurian ang online presence na ito bilang pangha-hijack ng mga Pilipino sa Harvard University—at naglapat ng iba’t-ibang konotasyon sa social media etiquette ng mga Pilipino.

Likas sa mga Pilipino ang maging masiyahin, at nakaukit na sa pop culture ang paghahanap ng kakaibang mukha ng ‘entertainment’ na marahil, malayo sa nakagisnang kultura ng ilang kapwa-Pilipino at ng ibang nasyon. At ang kulturang ito, binubuksan ng sangka-Pilipinuhan sa publiko sa pamamagitan ng social media. Ilang YouTube channel na nga ba ang gumagawa ng prank videos? Ilang views na ba sa Tiktok ang nakalap mula sa mga sumasayaw na kung baliko ang magkabilang paa, nasobrahan naman sa pag-arko ng balakang at baywang? Ilang memes na ba sa Facebook na kumukuha ng larawan ng kung sinoman at gagawin itong katawa-tawa?

Hindi nauubusan ng balon ng pagkukuhanan ang mga Pilipino sa pagbuo ng kanilang kasiyahan—kahit madalas—ito’y sumasagasa na espasyong hindi umaakma sa reyalidad. At ngayong nasa gitna ang sangka-Pilipinuhan ng global na pandemya, patuloy pa rin ang paggamit ng kasiyahan bilang behikulo ng pagtakas. Idinadaan ng mga Pilipino sa pagbuo ng bagong dimensyon—na ang problema’y puwedeng idaan sa pagtawa.

Hindi nauubusan ng balon ng pagkukuhanan ang mga Pilipino sa pagbuo ng kanilang kasiyahan—kahit madalas—ito’y sumasagasa na espasyong hindi umaakma sa reyalidad.

—Maria Kristelle Jimenez

Malinaw sa ngayon na ang Pilipinas bilang bahagi ng ikatlong daigdig, ay patuloy na magiging biktima ng manipestasyon ng hyperreality, o ang pagkawala ng kakayahan na unawain ang pagkakaiba ng reyalidad at ang digital na mundo. Nakarating na sa sukdulan ang espasyong binuo mula sa buktot na konsepto ng resilience, o ang sikolohikal na pagkokondisyon na manatiling positibo sa kabila ng anomang dagok sa buhay. Hindi na kayang punan nito ang iba pang espasyong ibinigay ng pagtitiis ang pangangailangan ng mga Pilipino na magkubli’t magkibit-balikat.

Ngayon na ang pangunahing pundasyon ng mga Pilipino ang sala-salabit na pabrikasyon ng mga pantasya sa mundo ng social media—saan na nga ba patungo ang Pilipinas?

Pagpapantasya bilang ‘artifact’

Ang konsepto ng pagbuo ng pantasya (fantasy-production) ay umiikot sa ideya ng pabrikasyon ng isang tao/bayan ng kondisyon, sitwasyon, at iba pang aspekto upang makamit ang ninanais na paglaya sa kasalukuyang kondisyon. Ang Pilipinas, bilang bahagi ng ikatlong daigdig, ay nabubuhay sa pagbuo ng kani-kaniyang pagpapantasya. (Larawan: Denniz Futalan mula sa Pexels)

Ang pagpapantasya o pagbuo ng dream[scape] ay isa paraan ng pabrikasyon ng isang tao/bayan ng kondisyon, sitwasyon, at iba pang aspekto upang maabot ang ninanais na imahen. Madalas, ginagamit ang pantasya upang makawala sa masalimuot na reyalidad ng buhay—o ang magkaroon ng panandaliang pag-alpas.

Katulad ng nabanggit ni Marius D. Carlos, Jr. sa kaniyang sanaysay na “Pantasya sa Bayan kong Tingi-tingi,” ang buong bayan ay may kakayahang sumailalim sa pagpapantasya, at ito ay makikita sa iba’t-ibang cultural artifact—kabilang ang social media. Maliban sa insidente sa Harvard University kamakailan, may mas mahabang talâ ng kasaysayan ng paggamit ng mga Pilipino sa social media bilang behikulo ng pagpapantasya. Mula sa pangangarap na maging bahagi ng isang mayamang pamilya, o ang pagkakaroon ng magagandang artista bilang katipan, o hanggang sa maging asawa ang isang fictional character mula sa ilang babasahin—tila nakonsumo na ng mga Pilipino ang lahat ng posibleng manipestasyon ng pagpapantasya sa panahong digital.

[M]ay mas mahabang talâ ng kasaysayan ng paggamit ng mga Pilipino sa social media bilang behikulo ng pagpapantasya.

—Maria Kristelle Jimenez

Sa aklat na “Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization” ni Arjun Appadurai, ibinahagi niya ang obserbasyon hinggil sa masidhing pagnanais ng mga Pilipino na gayahin ang kultura ng mga kano: mula sa musika, pananamit, tradisyon, at iba pang artifact ng pagiging Amerikano. Aniya, ang Pilipinas ay isang nasyon ng “nagkukunwang Amerikano, na pinaninindigan ang pagtutog ng piano ng isang Filipina sa kabila ng paglawak at pagkabulok ng barung-baro ng Kamaynilaan.”

Maliban sa pabrikasyon o pamimirata ng kulturang Amerikano, ang ibang nasyon din ay pinaghuhulmahan ng mga Pilipino upang mabuo ang kanilang identidad. Ang dating American dream, o ang pagnanais na magkaroon ng buhay-Amerikano ng mga kabataan noong dekada ’80 hanggang dekada ’90 ay kapit-kapit pa rin ng kasalukuyang henerasyon. Ngunit sa halip na ang kanluraning kultura ang kanilang ginagaya, ang kultura mula sa kapwa Asyano naman ang sa ngayo’y kinawiwilihan. Narito ang bumuo ng mga cosplay upang makatulad ang mga paboritong anime characters; o ang gayahin ang porma, pagsayaw, at pag-awit ng mga hinahangaang Korean(o/a); o ang humalintulad sa paraan ng pagme-makeup ng ilang female Chinese online influencers.

Pabrikasyon ng identidad

Tuluyan nang naging bahagi ng pagka-Pilipino ang kultura ng pagbuo ng iba’t-ibang pabrikasyon ng identidad. Sa panahong digital, marami nang direksyon ang pinatutunguhan ng mga fake accounts, dummy accounts, at political trolls upang isagawa ang mga ninanais na pantasya. (Larawan: Kaique Rocha mula sa Pexels)

Ang pabrikasyon ng identidad, sa ngalan ng pagsasakatuparan ng mga pantasya ay tuluyan nang naging bahagi ng sangka-Pilipinuhan. Hindi na lamang ito nakakubli sa mitos, sa konsepto ng kabanalan, at sa iba pang espasyo ng kaisipang subersibo. Nabanggit ito ng kritikong si Neferti Xina Tadiar sa kaniyang librong “Fantasy Production: Sexual Economies and Other Philippine Consequences for the New World Order,” kung saan ang imahinasyon ay naging gitnang puwersa ng paglikha ng bagong hugis ng lipunan. Sa madaling sabi, ang lipunang puno ng pabrikasyon at pagpapantasya ay naging bahagi hindi lamang ng espasyong digital ng mga Pilipino—ngunit lalong higit sa kanilang pisikal na kaisipan.

Dahil ang totoo, ang Pilipino ay nanatili pa ring nakatali sa imahen ng isang bansang inangkin ng kolonyalismo’t kaisipang piyudal—na ang mga Pilipino ay hindi makakawala sa pagiging isang indio, mga taong lulong sa pang-aalipusta’t itinuturing na itong bahagi ng kanilang pagkatao.

—Maria Kristelle Jimenez

Maituturing ang Pilipinas bilang isang nasyon ng hindi-makawalang konsumer ng pangangapital ng iba’t-ibang hugis ng kani-kaniyang pangarap. Dahil ang totoo, ang Pilipino ay nanatili pa ring nakatali sa imahen ng isang bansang inangkin ng kolonyalismo’t kaisipang piyudal—na ang mga Pilipino ay hindi makakawala sa pagiging isang indio, mga taong lulong sa pang-aalipusta’t itinuturing na itong bahagi ng kanilang pagkatao. Na hanggang sa kasalukuyan, ipinagkakait pa rin ng Pilipino sa kaniyang sarili na magkaroon ng sariling identidad—kahit may kapasidad itong bumuo ng sariling pagkakakilanlan. Hindi nila kayang pakawalan ang pagpapantasya na maging matagumpay at maunlad katulad ng unang daigdig; dahil sa isang sulok ng kanilang isipan, tuluyan na nilang isinuko ang nalalabíng piraso ng kanilang pagka-Pilipino.

Nabigyan ng social media ng bagong lipunan ang sangka-Pilipinuhan: lipunang puno ng mga pagbabalat-kayo ng mga tao, naliligiran ng pagkarami-raming pangarap na hindi maibatid sa reyalidad.

Paglikha ng lipunang hyperreal

Unang binanggit ni Jean Baudrillard sa kaniyang libro na “Simulacra and Simulation” ang konsepto ng hyperreality. Ayon kay Baudrillard, nalalapit ang konsepto ng hyperreality sa depinisyon ng Simulacrum—o ang anoman na nagpapalit sa reyalidad sa pamamagitan ng representasyon. Sa hyperreality, ang pumapalit sa kumbensyon ng totoong mundo ay ang espasyong ibinibigay ng social media at teknolohiya—ang pagbuo ng iba’t-ibang larawang humihiwalay sa reyalidad. Mula sa simpleng pagtatanggal ng nunal sa larawan sa tulong ng Photoshop—hanggang sa komplikadong proseso ng pagbuo ng dummy accounts, ang hyperreality ay tumutulay sa pagtugon sa imahen ng binubuong reyalidad.

Ayon kay Baudrillard, nalalapit ang konsepto ng hyperreality sa depinisyon ng Simulacrum—o ang anoman na nagpapalit sa reyalidad sa pamamagitan ng representasyon. Sa hyperreality, ang pumapalit sa kumbensyon ng totoong mundo ay ang espasyong ibinibigay ng social media at teknolohiya—ang pagbuo ng iba’t-ibang larawang humihiwalay sa reyalidad.

—Maria Kristelle Jimenez

Dala na rin ng tuluyang pagsakop ng digital na kumbensyon sa kombinasyon ng lipunan, hindi na maipag-iba ang katotohanan sa hindi. Dahil sa teknolohiya, at sa kakayahang bumuo ng larawan at lente sa kung anomang ibig ng kumokontrol sa media, nagkakaroon ng paghihiwalay sa totoo (real) at sa huwad (unreal).

Dito nagmumula ang konteksto ni Baudrillard matapos niyang ilabas ang tatlong sanaysay hinggil sa hindi naganap na Gulf War, na kinuwestiyon ng kaniyang kapwa-kritiko at maging ng mga mamamahayag. Pagdidiin ni Baudrillard, ang reyalidad na binabahagi ng media hinggil sa konsepto ng giyera at anomang sigalot ay siyang nagpapabago sa tunay na imahen nito.

Ang malinaw na halimbawa ng konsepto ng hyperreality ni Baudrillard ay ang manipestasyon ng dalawang uri ng paglelente ng larawan sa ginanap na Saturnday Night Rally sa Tulsa, Oklahoma noong Hunyo. Sa itaas na bahagi, ipinapakita na imaheng mula kay Trump na ito’y punong-puno ng mga supporter. Ngunit, nagawa itong gapiin ng mas maraming larawan upang tanggalin ang huwad na imahen na ipinapakita ng media na nakapanig kay Trump. (Mga Larawan: Chicago Tribune [itaas] at Business Insider [ibaba])

Maikukumpara ang teorya ni Baudrillard sa kumakalat na larawan ng mga bakanteng upuan noong isinagawa ni USA President Donald Trump ang kaniyang Saturday Night Rally sa Tulsa, Oklahoma noong Hunyo. Taliwas ito sa ipinapakitang imahen ng reyalidad mula kay Trump, na diumano’y umaapaw ang naturang coliseum ng sumusuporta sa kaniya. Sa katunayan, pinagmukhang puno at halos walang maupuan ang isinagawang political rally sa pamamagitan ng pag-anggulo sa mga mataong bahagi ng mga upuan. Ngunit, nagawang gapiin ang binubuong naratibo ng administrasyon nang magsimulang magsipaglabasan ang mga video ng walang-laman na area, mga larawan ng pagtanggal ng outdoor stage dahil sa limitadong dumalo, at mga paskil na nagpapakita ng kabaligtaran sa pahayag ng administrasyong Trump.

Hindi maitatanggi na malaki ang kagampanan ng teknolohiya’t internet sa kasalukuyang lipunan, lalo sa panahon ng bagong normal at ang lahat ay nakasandig sa work from home at pagsasa-digital ng mga trabaho upang malimitahan ang mga pisikal na interaksyon. Gayunpaman, isang malaking dagok ang muling haharapin ng mga nasyon sa oras na bumuo ng mas maraming baryasyon ng mga identidad sa loob at labas ng social media, na mag-uungkat ng kombinasyon ng makabagong lipunan: ang lipunang hyperreal.

Paano na nga lamang ba haharapin ng sangka-Pilipinuhan ang patuloy na pag-angkin ng digital na panahon—gayong nakabaon pa rin ang buong bansa sa malalim na hukay mula sa dantaong epekto ng pasismo, kolonyalismo, globalisasyon, at ng espasyong politikal?

Pilipinas sa panahon ng hyperreality

Sa kasalukuyang kondisyon ng nasyon ng Pilipino sa panahong digital, nagawa nitong lumikha ng bagong kombinasyon ng identidad sa pamamagitan ng social media. Nagkaroon ng iba’t-ibang kumbensyon ng pagkatao ng Pilipino na makikita sa mundo ng internet. (Larawan: Markus Spiske mula sa Pexels)

Maaaring sabihin na naging kasangkapan ang internet at iba pang kagamitang digital sa paglikha ng kombinasyon ng identidad ng mga Pilipino sa social media. Sa kasalukuyang kondisyon ng nasyon ng Pilipino sa panahong digital, nagawa nitong lumikha ng bagong kombinasyon ng identidad sa pamamagitan ng social media. Nabigyan ng panibagong dimensyon ang mga Pilipino na bumuo ng iba’t-ibang hugis ng hyperreality, o mga kumbensyon na pilit inilalapit ang magkahiwalay na mundo ng reyalidad at birtwal.

Isa sa malinaw na halimbawa nito ay ang paglawak ng pagbuo ng role playing accounts, kung saan sa tulong ng social media ay maaari mong isabuhay ang nais mong karakter mula sa anime, pelikula, teleserye, libro, at iba pa. Halimbawa nito ay ang Senyora, isang sikat na Facebook page sa Pilipinas. Ginamit ng naturang page ang identidad ni Chantal Andere, na gumanap bilang Angelica Santibañez sa Mexican telenovela na “Marimar,” isa sa mga tinangkilik na palabas sa Pilipinas.

Umabot ang pagbuo ng role playing accounts sa puntong bumuo ito ng huwad na impresyon sa ilang personalidad. Nitong Abril lamang, ibinahagi sa publiko ng Twitter handler ng @IamEthylGabison na ito’y hindi personal na pag-aari ng komedyanteng si Ethel Booba. Higit na ikinadismaya ng mga follower ng fake account ang pag-amin ng naturang komedyante na hindi mula sa kaniya ang political tweets kontra kay Duterte, at siya ay supporter ng kasalukuyang administrasyon.

Maliban sa pagbuo ng kakaibang kultura ng ‘entertainment’ sa social media, naging pedestal na rin ng mga Pilipino ang social media upang sumailalim sa mala-habambuhay na pagkukunwa. Nawalan na ng dahilan ang sangka-Pilipinuhan na kumawala sa tanikala ng pagpapantasya, at sa halip ay mas ibinaon pa nila ang sarili dito.

—Maria Kristelle Jimenez

Ginamit na rin ang samu’t-saring fake accounts sa pagbuo ng political troll. Sa komentaryo ni Jay-ar Paloma na “Doxxing Behind Dummies: A Dramaturgical Analysis of the Digital Culture Wars in Online Communities,” inilarawan niya ang mga dummy account bilang bahagi ng faceless majority, o kalipunan ng mga tao na nagkukubli sa huwad na katauhan sa social media upang maminsala ng kapwa. Sinusugan ito ni Micah Corin Salonoy, kung saan binanggit sa komentaryo niyang “Faith to the Fate: The Rise and Fall of 21st Century Philippine Literature” ang pagkukubli ng identidad ng ilang social media profiles upang maisakatuparan lamang ang pantasya nila na mabigyang-proteksyon ang mga hinahangaang manunulat ng problematikong sulatin.

Maliban sa pagbuo ng kakaibang kultura ng ‘entertainment’ sa social media, naging pedestal na rin ng mga Pilipino ang social media upang sumailalim sa mala-habambuhay na pagkukunwa. Nawalan na ng dahilan ang sangka-Pilipinuhan na kumawala sa tanikala ng pagpapantasya, at sa halip ay mas ibinaon pa nila ang sarili dito.

Sa pagbuwag sa republika ng pantasya

Bahagi na ng artifact ng pagka-Pilipino ang kaganapan ng spectacle: nasa ilalim na tayo ng siglo ng pang-aangkin ng birtwal na mundo sa kaisipan at katauhan ng mga Pilipino. Hindi na magawang mapag-iba ninoman ang mga iniikutang mundo, lalo na sa panahon ngayon na tila sa social media na lamang nagkakadaupang-palad ang bawat isa. Ang mga Pilipino ay naging alipin ng sarili nitong bangwa: mga taong may pangalan ngunit huwad ang pagkakilanlan. Umabot na ang lipunang Pilipino sa puntong ikinakabit na ng nasyon ang depinisyon ng sarili sa prestihiyosong paaralan, sa mamahaling brand ng damit, sa mga kagamitan na ‘pang-yaman’, sa mga pangalan na ‘tunog may-kaya.’ Ito ay naging imahen ng mga birtwal na pangarap, na hanggang sa pagpapantasya na lamang kayang maiabot.

May kakayahan pa nga ba ang republikang nabuo sa pantasya na kumawala’t lumaya?

[S]a pagbuwag natin sa republikang natatag ng salinlahi ng pantasya, kailangan ng kolektibong pagtugon hinggil dito.

—Maria Kristelle Jimenez

Siguro, kailangan pang lawakan ang pagsusuri upang mabigyan ng kasagutan ang tanong na ito. Pahapyaw na nagagap man ng aking komentaryo ang nasabing phenomenon, hindi pa rin sapat ito upang makapagbahagi ng solusyong aakma sa naturang kondisyon. Ngunit, gustong kong tapusin ang unang bahagi ng aking komentaryo na may kalakip na pag-asa: na sa pagbuwag natin sa republikang natatag ng salinlahi ng pantasya, kailangan ng kolektibong pagtugon hinggil dito.

Kailangan nating magkaroon muli ng pag-asa para sa ating bayan—na kung magkakaroon ng mas mainam na kondisyong tugma sa pangangailangan ng lahat—hindi na kailangang ikulong ang sangka-Pilipinuhan sa maraming taon ng pagpapantasya.


Nagtatrabaho bilang freelance writer, layout artist, at website specialist sa Pampanga si Maria Kristelle Jimenez. Ilan sa kaniyang mga akda ay nakatanggap ng karangalan sa Saranggola Blog Awards at Gawad Digmaang Rosas. Ang kaniyang website na Espermarya ay panaka-nakang naglalabas ng mga libreng babasahin. Ang ilan sa kaniyang mga journalistic essay ay nailalabas sa Assortedge, Philippines Graphic, maging sa Vox Populi. Sa ngayon, tumatayo siya bilang isa sa tagapamahala ng KADLiT: Katipunan ng Alternatibong Dibuho, Liriko, at Titik. Siya rin ang kumakatawang founder-owner ng Rebo Press Book Publishing, at kasalukuyang creative director ng Revolt Magazine. Ang hapót-simbág ay ang kauna-unahan niyang lingguhang komentaryo, analisis, at rebyu hinggil sa lipunan at kultura. Maaring mag-iwan ng mensahe sa kaniya: mkcjimenez@revoltmagazineph.ink. Makipaghuntahan kay Marya sa Minds at MeWe.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: