Maikling Kuwento

1947

Humihingi pa lang ang Pilipinas matapos bombahin ng Amerika ang Maynila para masugpo ang mga Hapon. Kung hindi guho, abo ng mga natupok na gusali ang makikitang naiwan sa digmaan. Nang matapos ang pagtitipon na ginanap sa Manila Jockey tungkol sa mga magiging epekto ng Bell Trade Act na pagbobotohan ng plebisito, namuo ang puot sa isip ni Julio laban sa kasalukuyang administrasyon. Sa isip niya, mas magaling na presidente si Osmeña.

Matagal ang pagninilay na pinagdaanan ni Julio bago niya mapagdesisyunan na kailangang paslangin ang presidente. Lasang asin para sa kaniya ang naging mga pangako ng kasalukuyang presidente, siling labuyo naman sa kaniyang tenga ang hakbang na bigyan ng karapatan ang mga Amerikano kapantay ng karapatan ng mga Pilipino. Araw-gabi niyang pinag-iisipan kung paano niya gagawin ang makabayang gawain na ito: maaari siyang pumunta sa probinsya kung saan magsasalita ang presidente at doon barilin ang presidente, kung makakatakas siya ay maaaring hindi siya mahanap. Maaari rin niya itong gawin sa isang malaking pagtitipon habang kaharap ng presidente ang taong bayan, para makita ng lahat ang dakila niyang gawain.

Dumating ang hinihintay niyang pagkakataon nang ibalita sa radyo na magkakaroon ng pagtitipon sa Plaza Miranda para talakayin ang nilalaman ng Bell Trade Act na ipinasa ng kongreso ng Amerika bilang kapalit ng pautang na gagamitin ng Pilipinas sa pagpapagawa ng mga nasira dahil sa digmaan. Ang rally na magaganap ay upang himukin ang taong bayan na suportahan ito. Mayroong tatlong araw si Julio para maghanda bago ang mangyayaring pagtitipon. Nasabik siya sa mga mangyayari, sa loob niya ang kumukulong paghahangad ng isang Pilipinas na lalaya mula sa pagkakasakal ng dayuhan. Ang pagkamatay ng presidente ang unang hakbang para makita ng taong bayan na ang tunay na kalayaan ay hindi idinidikta ng gobyerno kung hindi dapat na nararamdaman ng tao sa pang-araw-araw.

Sinubukang hanapin ni Julio ang kaniyang revolver sa mga siwang sa kisame ng bahay niya sa Tondo. Hindi niya ito nahanap, hindi niya matandaan kung dinala niya ito sa ibang lugar at naiwan o kung may humiram ng kaniyang baril. Pero sa paghalungkat ng kaniyang mga gamit, naalala niya ang dalawang granada na ibinigay sa kaniya ng isang sundalong amerikano bilang kapalit sa isang bote ng alak. Ilang taon na rin niya itong itinatago. Pupwede na ito, sabi niya sa sarili, hindi direkta pero nakamamatay.

Dalawang araw na pinag-isipan ni Julio kung paano niya gagawin ang pagpaslang. Sa pangatlong araw, paglabas niya ng bahay, buo na sa isip ni Julio ang mga hakbang na kailangan niyang gawin. Una, dapat niyang mailagay ang isang bomba malapit sa entablado, kung hindi maabot ng ibabato niyang granada ang presidente, magiging gatilyo ito ng unang granada na sumabog. Pangalawa ay dapat niyang maitago ang pangalawang granada sa mata ng ibang tao, hindi niya maaaring ipakita sa ibang tao na mayroong siyang dalang granada, magdudulot ito ng gulo bago pa niya magawa ang dapat niyang gawin. Pinag-iisipan pa niya kung paano niya ito maitatago, pero mayroon na siyang ilang ideya kung paano niya ito magagawa.

Maaga siyang gumising para maunahan ang bulto ng mga taong dadalo sa Plaza Miranda. Hindi pa nagbubukas ang pinto ng Simbahan ng Quiapo, nailagay na niya ang isang granada sa isang paso malapit sa gitna ng entablado. Sinigurado niyang hindi agarang mapapansin ang granada sa pagitan ng mga dahon ng halaman. Dumaan lang siya sa entablado para mailagay ang granada, hindi siya pupwedeng magtagal, nagawa niya ito ng wala pang sampung segundo.

Kailangang maging malaya ang Pilipinas, ang sabi niya sa sarili, hindi isang tunay na presidente ng taong bayan ang nagbebente sa ari-arian ng mamamayan. Ang Pilipinas ay para sa mga Pilipino, dagdag niya pa, walang karapatan ang dayuhang humingi ng kapantay na karapatan sa hindi naman nila Inang Bayan.

Habang naghihintay na dumami ang mga tao, sumagi sa isip ni Julio na bumili ng nakasupot na mani sa matandang lalaki na naglalako malapit sa bukana ng simbahan. Umuusok ang pinapatungan ng mani, gamit ang lata ay dinakot ito ng matandang lalaki at inilagay sa isang supot na papel. Sa gilid ng simbahan, inilubog niya ang granada sa ilalim ng supot at nakisabay sa mga taong naglalakad.

Pagdating ng hapon, dumarami na ang tao sa simbahan ng Quiapo. Dumarami na rin ang tao sa harap ng Plaza Miranda. Nagtipon sa itaas ng entablado ang mga mataas na opisyal ng gobyerno. Huling dumating ang presidente kasama ng kaniyang anak at asawa, mayroong tatlong upuan na naka-bakenta para sa kanila. Tamang-tama ang puwestong pinaglagyan ko, bulaslas ni Julio sa sarili, kaunting oras na lang.

Ilang saglit ay nagsimula ang programa. Naka-upo si Julio sa isang silya, ilang metro ang layo sa entablado. Pinapakinggan niya ang bawat kasinungalingang lumalabas sa bibig ng presidente, ang pag-unlad, anya niya, ay makakamit lang kung maibabalik natin ang ganda ng ating bansa, at maisasakatuparan natin ito sa pag-utang sa kaibigan nating Amerika, ang sabi ng presidente.

Natapos ang kaniyang talumpati. kumulog ang palakpak mula sa mga nakikinig. Ngiti at pagkaway ang naging sagot ng presidente sa palakpak. Hinawakang mahigpit ni Julio ang hawak niyang supot, kinapa niya sa loob ang gatilyo ng granada. Pagkahila, tapon, pagkahila, tapon, paulit-ulit niyang sinasabi sa sarili. Umupo ang presidente at tumayo naman si Ambassador Roberto R. Romulo para bigyang pasasalamat ang presidente sa kaniyang malinaw na pagpapaliwanag ng mga susunod na hakbang ng gobyerno tungo sa pagtatayong muli ng ekonomiya pagkatapos ng digma.

Hindi pa natatapos ni Ambassador Romulo ang kaniyang pagsasalita, hinila na ni Julio ang gatilyo ng granada, tumayo siiya at buong lakas na ibinato ang hawak niyang supot. Nang mapansin ni Heneral Castañeda ang usok na lumalabas sa maliit na supot, agad-agad niyang sinipa ang supot papalayo sa entablado. Sumabog ang granada malapit sa hagdan na nagligtas sa buhay ng president at ng kaniyang pamilya. Ilan sa nanonood na nakapuwesto sa hagdan ang namatay nang hindi nadadala sa ospital.

Pagsabog ng granada, tumakbo si Julio palayo sa Plaza Miranda, mayroong sumusunod sa kaniyang mga lalaki pero nagawa niyang iniligaw ito sa mga eskinita ng Quaipo. Nakauwi siya ng bahay, alam niyang darating rin ang mga opisyal sa kaniyang bahay. Umupo siya, hinawakan ang mga gunting niya sa paggupit, nagsindi ng sigarilyo at umupong pinapanood na maglaho ang ibinubuga niyang usok. Nahuli siya nang may makakita sa pagbato niya ng supot diretso sa entablado at makaalala ng kaniyang mukha. Inabutan ng mga miyembro ng Detective Bureau si Julio sa kaniyang bahay sa Tondo. Mahinahon niyang inamin ang kaniyang mga ginawa, hindi nanginig ang kaniyang boses, wala siyang kaba na naramdaman.

Nakuha sa kaniyang bulsa ang isang liham:

PARA SA KAPAKANAN NG MALAYANG PILIPINAS

Inaako ko ang lahat ng nangyari. Ako ang nag-isip, nagplano, at mag-isa ko itong ginawa. Inabot ako ng maraming araw at gabi sa pag-iisip kung paano ko isasagawa ang mga dapat kong gawin, kinakausap ko ang aking budhi, ang aking Dios, hanggang sa maliwanagan ako. Kailangan ko itong gawin.

Hindi ko inaasahan na mabuhay nang matagal; Mayroon lamang akong isang buhay. At kung mayroon akong dalawang buhay para isugal, hindi ako mag-aatubiling isakripisyo ito para sundin ang aking paniniwala para sa kapakanan ng taong bayan.

Libo ang namatay sa Bataan; mas marami ang nagluksa sa pagkawala ng kanilang asawa, ng kanilang anak, at ngayon ay milyon na ang nagdurusa. Walang ibinubunga ang kanilang ginagawa; nadurog na ang kanilang pag-asa.

Ako ay binubulungan ng aking budhi at ng aking Dios na mayroon lamang isang tao na dapat sisihin sa lahat na ito: nilinlang niya ang sambayanan, minangha niya ang tao para paasahin; umabot pa siya sa punto kung saan inilagay niya sa panganib ang ipapamana natin sa susunod na henerasyon. Sa mga dahilan na ito, siya ay hindi na dapat magpatuloy. Ang kaniyang buhay ay walang kahulugan kung itutugma sa kapakanan ng labing-walong milyong kaluluwa. Bakit hindi ko ibibigay ang sarili kong buhay para sa kapakanan ng labing-walong milyong kaluluwa na iyon.

Ito ang mga dahilan kung bakit ko ginawa ang ginawa ko at haharapin ko ang kapalit nito. Walang kahulugan sa akin kung isusumpa ako ng ibang tao. Panahon at kasaysayan ang magpapakita, tiyak ako, na ang ginawa ko ay ang pinakamataas na antas ng pagiging makabayan.

Mabuhay ang malayang Pilipinas.
Tagay sa kaligayan ng bawat pamilyang Pilipino.
Kaawaan nawa ako ng Panginoon.

Amen.

Julio C. Guillen

Dalawang araw matapos ang pangyayari, naglabas ng pahayag ang Presidente tungkol sa nangyaring pagbabago sa konstitusyon dahil sa Bell Trade Act na nagbibigay ng karapatan sa mga Amerikanong nasa Pilipinas katumbas ng karapatan ng mga Pilipino. Ang taong bayan ang panalo, ang sabi ng presidente, ipinakita nila sa nanonood na mundo ang mahihiwagang kakayahan ng demokrasya.

Si Julio C. Guillen, isang barbero sa Tondo, ay nilitis sa kasong murder at multiple frustrated murder. Sinubukan ng depensa na pababain ang parusa kay Julio sa kakayahan ng kaniyang isip na magdesisyon ng tama. Sa buong bente-kuwatro oras ng pagtingin ng mga eksperto sa galaw ni Julio, wala silang nakitang problema sa pag-iisip ng barbero.

Bilang pagsunod sa Artikulo 81 ng Revised Penal Code, siya ay hinatulan ng parusang kamatayan sa pamamagitan ng silya elektrika at pinagmumulta ng P2,000.


Portrait: Alex Llorente
Lumaki si Victoria Garcia sa Partido, Camarines Sur. Nagtapos ng BA Political Science sa University of Nueva Caceres. Kasalukuyan siyang nakatira sa Naga at nagsusulat para sa Tribuna, isang maliit na dyaryo sa Sorsogon, Sorsogon. Maaaring mabasa ang kaniyang nobela sa website ng Tribuna, pati na rin sa opisyal na Facebook Page nito. Kumonek sa kaniya sa https://www.minds.com/victoriagarcia/.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: